Üniversite öğrencilerinin stajyerliği

Stajyerlik hakkında daha önceki yazılarımda iktisadî anlamda da değerlendirme yapmıştım. Ancak üniversite öğrencilerinin stajyerliğine ise önemi ölçüsünde yer verememiştim. Hâlbuki meslekî eğitimin doruğu da üniversite öğretimidir. Ve giderek önemi artacağından üniversite sayımız da artmış bulunmaktadır. Elbette her öğrencinin üniversite okuması gerekmez. Ama iktisadî gelişme düzeyinin sürekli yükselmesi, üretim ve hizmet standartlarını da yükseltmekte ve bunun için alınması gereken eğitimin düzeyi de doğal olarak yükselmektedir. Bu doğal gelişim sonucunda ekonominin üniversite mezunu ihtiyacı belirgin ölçüde ortaya çıkmış bulunmakta ve bu çıta devamlı yükselmektedir. İş hayatının gerekleri arasında meslekî pratiğini geliştirmek de yer almakta; bu yeni oluşum sürecinde üniversite – iş dünyası ilişkileri bağlamında üniversite öğrencilerinin stajyerliğinin önemi kavranmakta ve işverenlerce üniversite öğrencilerinin stajyerliği de tercih edilmektedir. Bu süreç, ileride daha da belirginleşecektir. Şimdi bir yükseköğrenim öğrencisinin stajyerlik sorusunu cevaplamaya çalışacağım. Ve böylece bu sürece dikkat çekmek istiyorum.

Yükseköğrenim öğrencisi, stajyerlik ücreti alabilecek mi?

Ahmet BÜTÜN: Tahsin Bey, Yeni Şafak'taki 21.03.2011 tarihli yazınızı okudum. Ben, Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik Bölümü öğrencisiyim. Ve biz haftada 2 gün hastanelerde staj yapıyoruz. Buna rağmen ücret alamıyoruz. Ama Sağlık Meslek Lisesi öğrencileri staj ücretlerini alabiliyorlar. Acaba biz de staj ücretlerini alabilecek miyiz?

C: Bu soruda en başta dikkati çeken husus, Meslekî Eğitim Kanunu'nda bu konunun açık bir düzenlemeye kavuşturulmaması ve yükseköğrenim öğrencisinin stajyerlik ücreti alabilmesinin düzenlenmemesi, anayasal anlamda çelişki içermektedir. Yasakoyucu, bu çelişkiyi gidermemiştir. Nitekim 6111 sayılı Kanunla değişik "Ücret ve Sosyal Güvenlik" başlıklı 25'inci maddede aşağıdaki hükümler yer almaktadır:

"Aday çırak, çırak ve işletmelerde meslek eğitimi gören öğrencilere ödenecek ücret ve bu ücretlerdeki artışlar; aday çırak veya çırağın velisi veya vasisi veya kişi reşit ise kendisi; öğrenciler için okul müdürlüğü ile işyeri sahibi arasında Bakanlıkça belirlenen esaslara göre düzenlenecek sözleşme ile tespit edilir. (Değişik son cümle: 13.02.2011- 6111/64 md.) Ancak, işletmelerde meslek eğitimi gören örgün eğitim öğrencilerine, asgari ücretin net tutarının yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30'undan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 15'inden, aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30'undan aşağı ücret ödenemez.(...) Aday çırak, çırak ve öğrencilere ödenecek ücretler her türlü vergiden müstesnadır.(...)"

Metinden de okunabileceği üzere, işletmelerde meslek eğitimi gören örgün eğitim öğrencilerine ilişkin açık düzenleme yapılmışken; yükseköğrenim öğrencisinin stajyerlik ücreti alabilmesi düzenlenmemiştir. Burada yükseköğrenim ya da üniversite öğrencilerinin okuduğu okul tarafından staj yaptırılacak olup olmaması önem arz etmektedir. Okuduğu okul tarafından staj yaptırılması öngörülmeyen normal üniversite öğrencisinin stajyer adıyla çalıştırılmasında stajyerlik sözkonusu olmayacaktır. Ancak burada farklı bir boyutu da gözden kaçırmamalıyız. Sadece zorunlu staj değil, okul tarafından staj yapması "uygun görülen" üniversite öğrencileri de artık stajyer olabilecektir. Zorunlu olsun olmasın tüm yükseköğrenim stajyerlerinin bildirimleri ve diğer SGK işlemleri okulları tarafından yapılmaktadır. Yine bunlara işverence ücret ödenme zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak isteğe bağlı gelen kişinin okuldan verilmiş yazısı veya SGK bildirimi yoksa o artık stajyer olamaz; sözkonusu yükseköğrenim öğrencisi, işyerinin "işçi olarak" sigortalısı olur. Bu nedenle yüksekokulun zorunlu staj yaptırdığı ya da yüksekokulunca staj yapması uygun görülen ve SGK işe girişi yapılan öğrencilerin stajyer olarak ücret verilmeden çalıştırılması, mümkündür. Uygulamaya bu şekilde devam edilir.

Aşağıda belirtilen her iki durumda da üniversite öğrencilerine ödenen ücretler gider yazılabilecektir: a)Üniversitelerden staj yaptırılacak üniversite öğrencileri için okulu tarafından sigorta primleri ödenir. Üniversite öğrenicisi zorunlu staj kapsamında ise ve okul tarafından primleri yatırılıyorsa, ödenen ücretten sadece gelir ve damga vergisi kesilir ve bankadan ödenebilecektir. b)Üniversite öğrencisinin stajyer olarak adlandırılması değil, yüksekokul tarafından staja gönderilip gönderilmediği önemlidir. Eğer staj zorunluluğu olmayan, yüksekokul tarafından staj yaptırılmayıp işverence bulunup çalıştırılmakta olan üniversite öğrencileri ise yüksekokulu tarafından sigorta primi yatırılmayacaktır. Bu durumda üniversite öğrencisinin normal çalışandan farkı olmayıp hem sigortalı yapılmaları ve hem de vergi kesilmesi gerekmektedir. Bu durumda ücret ödemelerinin de banka hesabından yapılması zorunludur. Yani bu durumda yüksekokulu tarafından sigorta primleri de yatırılmadığından işverence yatırılması gerekecektir.